بررسي افزايش رخداد زلزله ها همزمان با بارش هاي ناهنجار فروردين 1398

 

دکتر امیر محمودزاده، دکتر محمدرضا منصوری دانشور
انجمن مخاطرات محیطی و توسعه پایدار،  پژوهشگاه شاخص پژوه

پيشگفتار

در چند گزارش قبلي به ترتيب به ارزيابي و پيش يابي الگوهاي ناهنجار بارش بر روي فلات ايران در طي آوريل 2019 (فروردين 1398) اقدام شد كه تمامي اين پيش بيني ها با صحت بالايي به لحاظ زماني و مكاني به وقوع پيوستند. همزمان پيش بيني شد كه بعد از رخداد سیلاب های سنگین و افزایش نفوذ آب در درزه ها و شکاف های گسلی امکان لغزندگی سطوح گسلش و فرارسیدن مرحله اتساع در آنها افزایش می یابد و منجر به وقوع زلزله های القایی در مناطق سیل زده در بازه هاي بعدی مي شود. همچنين توضيح داده شد كه رخداد سامانه های بلاکینگ اتمسفری مي تواند چند زلزله بزرگ را با احتمال بالای 75 درصدی سبب شود. در اين گزارش ثابت مي شود كه رخداد زلزله ها هم از نظر تعداد و هم از نظر بزرگا دقيقا همزمان و بعد از رخداد بارش هاي سنگين و سيلاب ها افزايش داشته اند به طوري كه فركانس، ميانگين و ماكزيمم بزرگاي زلزله ها به ترتيب حدود 10 درصد، 7 درصد و 14 درصد افزايش داشته اند. همچنين استفاده از شاخص شدت در فركانس زلزله ها نشان دهنده افزايشي در حدود 34 درصد براي كل فلات ايران مي باشد. لذا پيش بيني افزايش رخداد زمين لرزه ها نيز بر مبناي يك مقايسه ساده آماري بين شدت و فركانس زلزله هاي فروردين ماه با يك ماه قبل از آن تأييد مي شود.

صحت سنجي افزايش رخداد زلزله ها همزمان با بارش هاي ناهنجار

چنانكه در مقدمه اشاره گرديد، در چند گزارش قبلي به ارزيابي و پيش يابي الگوهاي ناهنجار بارش بر روي فلات ايران در طي فروردين ماه 1398 اقدام شد كه تمامي اين پيش بيني ها با صحت بالايي به لحاظ زماني و مكاني به وقوع پيوستند. براي مثال در گزارش مروری کوتاه بر مخاطرات طبیعی ناشی از بارش های نیمه نخست فروردین 1398، ارزيابي سامانه بارشي ناشي از بلاكينگ اتمسفري در هفته اول فروردين تشريح شد. در گزارش کوتاه پیش یابی بارش های سیلابی فروردین 1398 با بررسي الگوي داده های بارش تجمعی دهه سوم فروردين، وقوع بارش های سیلابی پيش بيني شد. همچنين در گزارش کوتاه پیش یابی بارش های زمستانه برای هفته اول ارديبهشت 1398 پيش بيني رخداد يك الگوي اقليمي ناهنجار از دماهاي پايين تر از نرمال و بارش هاي زمستانه در فلات ايران به انجام رسيد.

با توجه به بازه زماني شروع و اتمام عملكرد اصلي اين سامانه هاي بارشي در فلات ايران كه حدوداً در ماه فروردين 1398 به طول انجاميد، لذا تحليل رخداد زلزله ها نيز بر مبناي دو بازه زماني اصلي به انجام رسيد به طوري كه شدت و فركانس رخداد زلزله ها در دوره يك ماه همزمان با وقوع اين بارش هاي ناهنجار از 21 مارس (اول فروردين) تا 20 آوريل (31 فروردين) با شدت و فركانس رخداد زلزله ها در دوره يك ماه قبل از شروع بارش هاي ناهنجار در محدوده زماني 18 فوريه (29 بهمن)  تا 20 مارس (29 اسفند) 2019 مقايسه گرديد. داده هاي رخداد زلزله براي كل فلات ايران به صورت برخط از سایت مركز ژئوفيزيك دانشگاه تهران به نشاني http://irsc.ut.ac.ir/index.php دريافت گرديد و سپس به طور آماري مورد سنجش قرار گرفت.

نتايج به طور خلاصه در جدول شماره (1) ارائه شده است. بر اين اساس مشاهده مي شود كه فركانس زلزله ها به طور كلي حدود 10 درصد افزايش داشته است. ميانگين و ماكزيمم بزرگاي زلزله ها نيز بين 7 تا 14 درصد افزايش داشته اند. براي ارائه يك نتيجه يكپارچه از شاخص شدت در فركانس زلزله ها استفاده شد كه حاصلضرب فركانس زلزله ها در ميانگين و ماكزيمم بزرگاي زلزله ها مي باشد و اين شاخص، افزايشي در حدود 34 درصد را نشان مي دهد. پيشنهاد مي شود اين شاخص براي مقايسه در پنجره هاي زماني و مكاني مختلف در فلات ايران هم استفاده شود چرا كه از دقت بيشتري در نشان دادن درجه حساسيت لرزه اي زمين برخوردار خواهد بود.

جدول شماره 1: شدت و فركانس زلزله ها قبل و بعد از وقوع بارش هاي ناهنجار در كل فلات ايران

دوره ماهانه

فركانس زلزله ها

ميانگين بزرگاي زلزله ها

ماكزيمم بزرگاي زلزله ها

شاخص شدت در فركانس

يك ماه قبل از بارش هاي سيلابي

283

2.9

4.5

3693

يك ماه بعد از بارش هاي سيلابي

312

3.1

5.1

4933

درصد افزايش

10%

7%

14%

34%

 


 

 

ادامه مطلب