ضرورت وقف در امور پژوهشی

چرا ثروتمندان کمک های مالی به دانشگاه ها را دوست دارند؟

وقف در کشورهای غربی جایگاهی بس ویژه و مهم دارد؛ بسیاری از کارشناسان اقتصادی یکی از دلایل رشد و توسعه اقتصادی در کشورهای غربی را توجه ویژه آنها به وقف و کمک های مالی می دانند.

بدون شک، غربی ها شیوه اداره مراکز علمی توسط موقوفات را از ما اقتباس کرده اند و در کشورهای خود اجرا می کنند. این در حالی است که حدود هفتصد سال پیش موقوفه رشید الدین فضل الله مشهور به ربع رشیدی به عنوان یک شهرک بزرگ دانشگاهی در اطراف تبریز بوده است که همه علوم در این شهرک تدریس می شد و جالب این که در یک کنکاش انجام گرفته در این خصوص، این موقوفه در 14 استان فعلی ما و همچنین 5 کشور خارجی موقوفات دارد.
ربع رشيدي شهري کوچک  شامل کتابخانه، مدرسه، مسجد، دارالايتام، حمام، مهمانسرا، بيمارستان، مدارس عالي و کارگاه‌هاي صنعتي بوده است، که  فضل‌الله همداني براي تامين هزينه‌هاي اين مرکز املاک فراواني را در نقاط مختلف اعم از ايران قديم، بخش‌هايي از عراق، افغانستان، گرجستان، ولايت روم، آذربايجان و سوريه وقف اين مرکز کرد.
این در حالی است که، در حال حاضر بزرگترین دانشگاه آمریکا، هاروارد، همانند بسیاری دیگر ازمراکز آموزش عالی ایالات متحده، توسط موقوفات اداره می شود که شیوه اداره آن دقیقا از وقف نامه های ما گرفته شده است. رییس بزرگترین دانشگاه هاروارد دارایی های این دانشگاه از موقوفات را  حدود 9/36 میلیارد دلار اعلام نموده است.
در ایالات متحده آمریکا هزاران موقوفه کوچک و بزرگ وجود دارد که بیش از 2400 موقوفه، جهت امور علمی و مراکز پژوهشی وقف گردیده اند که برخی از آنها با قدمتی بیش از یک قرن هنوز به فعالیت خود ادامه می دهند. علاوه بر ایالات متحده آمریکا، در دیگر کشورها و جوامع اروپایی نیز وقف و اهداف خیریه، سهم بزرگی در حل مشکلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی مردم دارد.
کشور آلمان نیز در بین کشورهای غربی جایگاه بالایی را در ثبت موقوفاتی که در امور آموزشی و پژوهشی فعالیت دارند به خود اختصاص داده است. بسیاری از مؤسسات تحقیقاتی کشورهای صنعتی نیز وقفی هستند؛ درآمد حاصل از موقوفات این مراکز صرف هزینه های مربوط به کشف علت بیماری ها و درمان آنها، آزمایش یا پژوهش یا اعطای جوایز به دانشمندان و محققان می گردد، به طور مثال  جایزه نوبل هم یک موقوفه است.
بر اساس آمار منتشره ، ارزش دارایی های ثبت شده از 32000 موقوفه در ایالات متحده آمریکا در سال 1989            ( 20 سال پیش) حدود 137 میلیارد دلار بوده است؛ که اگر این رقم را در زمان حاضر مورد بررسی قرار دهیم،  بیش از دهها برابر رقم بیست سال قبل می باشد. طی چند سال گذشته صدها موقوفه و بنیاد وقفی با ارزش های چند میلیارد دلاری به آنها اضافه شده است، که موقوفات چند ده میلیارد دلاری بیل گیتس و وارن بافت تنها نمونه ای از آنهاست.
در کشور ما با وجود اینکه از وقف به عنوان میراث جاویدان یاد می شود، با این حال تصور عمومی و باور غالب در خصوص وقف بیشتر متمرکز بر وقف مواردی چون مسجد و مدرسه می باشد. در ایران کمتر وقفي که در رابطه با پژوهش باشد وجود دارد.
درآمد دانشگاه های برتر دنیا از محل هدایای مردمی و موقوفات 20 تا 30 درصد بودجه آن ها را تشکیل می دهد، در حالی که این رقم در دانشگاه های ایرانی قابل توجه نیست. بر این اساس در این مقاله به بررسی  5 دلیل اصلی علاقه ثروتمندان دنیا به کمک های مردمی به دانشگاه های دنیا می پردازیم.
زمانی که بحث هدایای مردمی و بخشش و موقوفات به میان می آید، اکثر مردم بریتانیا در این خصوص بسیار سخاوتمند هستند. به طور میانگین، 10 میلیارد پوند در هر سال با دلایل مختلفی به دانشگاه ها اهدا می شود. داده های بنیاد کمک های خیریه نشان داد که سه دلیل اصلی این کمک ها مطالعات پزشکی؛ کودکان، جوانان و حیوانات هستند.
زمانی که بحث ثروت و شهرت به میان می آید، افراد نیکوکار علاقه دارند که این کار را به صورت متفاوتی انجام دهند. گزارش سالانه ای که در سال 2008 بر ارزش، مقدار و مقصد  موقوفات انجام شد نشان داد که، در این 9 سال، محبوب ترین دلایل همیشه آموزش عالی بوده است.
در واقع، همه دانشگاه ها در مسیر دریافت کمک های انسان دوستانه موفق نبوده اند. بر اساس گزارشی که تمام هدایای مردمی دانشگاه ها را مورد بررسی قرار داد نشان داد که دانشگاه های آکسفورد و کمبریج  انگلستان بیشترین درآمد را از هدایای مردمی در گروه دانشگاه های راسل کسب کردند.
این مطالعه همچنین نشان داد که میانگین درآمدهای مردمی در دانشگاه های گروه راسل از جمله آکسبریج 10 میلیون پوند بوده است، این تنها شامل برخی از مبالغ بزرگ بوده است. و در گزارش جدیدی که در سال 2015 انجام شد، 35 دانشگاه انگلستان هدایای مردمی بیشتر از یک میلیون یا بیشتر را دریافت کردند.
این مطالعه به توصیف اینکه چرا ثروتمندان به آموزش عالی علاقه دارند نیز پرداخت، زیرا واضح و مبرهن است که دانشگاه های برتر موجود در مجموعه دانشگاه هایی که هدایای مردمی و کمک های مالی میلیونی را دریافت می نمایند، هر ساله بر اساس دلایل بسیاری در این رده بندی قرار می گیرند.
در این بخش 5 دلیل برتر ثروتمندان برای کمک مالی به دانشگاه ها بیان می گردد.

• اعتبار
دانشگاه ها مؤسسات بزرگ و پایداری هستند که توانایی استفاده از مبالغ بزرگ را به بهترین نحو ممکن دارند. زیرا در وقف اختیار و انگیزه های شخصی برای هدر رفتن سرمایه وجود ندارد و مسئولان و متولیان امور وقف در این مراکز ضمن آنکه موظف به حفظ سرمایه اولیه هستند، قانوناً وظیفه دارند جهت کسب درآمد از موقوفات برای تأمین هزینه هایی که موقوفات برای گردش کار آنها پدید آمده است تلاش مضاعف نمایند. همه آن ها گردش سالانه چند میلیون پوندی را دارا هستند و بنابراین قادر به مدیریت هدایای مردمی هستند.
تاریخچه طولانی و موفقیت آمیز بسیاری از دانشگاه ها اطمینان بخش اهداکنندگانی است که در آرزوی احداث بنا و دیگر اثرات بلند مدت هستند.

• بلند پروازی
دسته ای از فعالیت های متقبل شده دانشگاه ها، ایجاد کننده موقعیت هایی مناسب با علاقمندی های شخصی هر فرد خیر و اهداکننده ای  است. این می تواند شامل تامین مالی پژوهش های نوین و پیشرفته باشد، ارائه بورس تحصیلی برای دانشجویان محروم و یا حمایت از هنر و فعالیت های فرهنگی در محیط های دانشگاهی باشد.
دانشگاه هایی که در پی اثرات تحول آفرین هستند، اشتیاق خاصی در جهت ارضای نیازهای اهداکنندگان و بدست آوردن خیرین جدید دارند.

• شهرت
پژوهش ها نشان دادند که امور مربوط به شرح حال و زندگینامه نقش مهمی در تصمیم گیری  خیرین دارد. به بیان دیگر، خیرین به دنبال حفظ نام و آوازه ی خود پس از مرگ هستند. بنابراین، مردم به آسانی به خیریه هایی کمک مالی می کنند که با نیازهای آن ها در ارتباط باشد. فارغ التحصیلان دانشگاهی می توانند بخشی از این خیرین باشند.
در آمریکا قانونی وجود دارد که اگر فرد سرمایه دار اموالش را برای ورثه بگذارد، آنقدر مالیات از او می گیرند که چیزی برای ورثه نمی ماند ولی اگر آنرا وقف کرد، از او مالیات گرفته نمی شود و بنام او برای همیشه می ماند.

در جستجوی آرزوها
فراهم کردن موقعیتی برای حامیانِ بخشی از جامعه دانشگاهی و ایجاد حس اختیار در اهداف و فعالیت های آن ها بسیار جذاب است. این حمایت مردمی می تواند شامل کنسرت ها، مراسم فارغ التحصیلی و گردهمایی و یا کمک برای ایجاد ارتباط مستحکم بین گروه ها باشد.
جیمز مارتین، متخصص علوم کامپیوتری و نویسنده، بیش از 100 میلیون پوند به دانشگاه آکسفورد اهدا کرد و برای تاسیس مدرسه مارتین آکسفورد برای مطالعات چالش ها و مشکلات جهانی کمک های بسیاری کرد. این مبلغ یکی از بزرگ ترین مبالغ اهدایی در تاریخ دانشگاهی است.
مارتین اظهار کرد که:
«این اتفاق یکی از هیجان انگیزترین و جذاب ترین موقعیت های زندگی من بوده است و زندگی من را به طور کامل دگرگون کرد».
ریچارد راس، با کسب و کار پر رونق خانوادگی، از کلمات مشابه ای برای توصیف تجربه خود از حمایت مطالعات و پژوهش ها در شماری از دانشگاه ها بهره برد:
«برای من، این تنها کمک مالی و اهدای بخشی از سرمایه من نیست، این درباره مشارکت در مطالعات، ملاقات محققین و جزوی از این کار بودن است. ملاقات افرادی مثل دانشمندان علوم اعصاب بسیار جذاب تر از هرچیز دیگری است که من در تمام زندگی خود انجام خواهم داد».

• تقاضا
خیرین به طور کلی فقط میلیون ها پوند یا بیشتر را در صورت درخواست اهدا خواهند کرد، بنابراین هدایا و کمک های مردمی به همان اندازه که به عرضه اهدا کنندگان مربوط می شود، به تقاضای خیریه ها نیز بستگی دارد.
بنابراین بهتر است که دانشگاه ها به دنبال مبالغ بزرگ تر و در نتیجه سرمایه گذاری های وسیع تر در جریان کمک هزینه های مالی باشند.
برنامه کمک هزینه 200 ملیون پوندی دولتی که بین سال های 2008 و 2011 اجرا شد، باعث ایجاد انگیزه و تشویق  اهداکنندگان برای اهدای پول برای مصارف عام المنفعه گردید و باعث ایجاد رقابت برای کسب جایگاه بهتر  گردید. این برنامه همچنین به دانشگاه ها برای توسعه و بهبود  دپارتمان های جمع آوری پول برای مصارف مشخص از طریق ظرفیت سازی و تمرین کمک کرد.
با توجه به اینکه هیچ کدام از حوزه ها از مزایای کمک های مردمی چندگانه به صورت یکسان بهره نمی برند، در نتیجه احتمالا آموزش عالی، جایگاه خود را به عنوان دریافت کننده هدایای مردمی میلیونی از دست خواهد داد.

 

ادامه مطلب